𝗘𝘁𝗶𝗸𝗮, 𝗟𝗶𝗴𝗷𝗶, 𝗣𝗼𝗹𝗶𝘁𝗶𝗸𝗮 𝗱𝗵𝗲 𝗥𝗲𝗹𝗶𝗴𝗷𝗶𝗼𝗻𝗶: 𝗡𝗷𝗲 𝗧𝗿𝗶𝗻𝗼𝗺 𝗾𝗲 𝗡𝗱𝗶𝗸𝗼𝗻 𝗱𝗵𝗲 𝗡𝗷𝗲 𝗶 𝗞𝗮𝘁𝗲𝗿𝘁 𝗾𝗲 𝗤𝗲𝗻𝗱𝗿𝗼𝗻 𝗺𝗯𝗶 𝗧𝗮

 

Shoqëria njerëzore është një ekuilibër i brishtë mes rregullave të shkruara dhe normave të pashkruara, mes asaj që është ligjore dhe asaj që është e drejtë, mes asaj që është e dobishme dhe asaj që është e moralshme. Në këtë ndërthurje komplekse, katër elementë themelorë kanë formësuar civilizimin: etika, ligji, politika dhe religjioni. Secili ka një rol të qartë, por është pikërisht ndërveprimi mes tyre që shpesh i jep historisë një kahje të re.

𝗘𝘁𝗶𝗸𝗮: 𝗥𝗿𝗲̈𝗻𝗷𝗮 𝗲 𝗗𝗿𝗲𝗷𝘁𝗲̈𝘀𝗶𝘀𝗲̈

Etika është filozofia e së mirës dhe е së keqes, një sistem vlerash që shkon përtej detyrimeve ligjore dhe kufizimeve politike. Para se të ekzistonin shtetet dhe para se të shkruheshin ligjet, njerëzit orientoheshin nga një ndjenjë e brendshme drejtësie. Kjo ndjenjë është ajo që frymëzoi Sokratin të refuzonte të shpëtonte veten nga një ligj i padrejtë, është ajo që bëri Gandhin të kundërshtonte kolonializmin paqësisht, dhe është ajo që e bën një qytetar të ndershëm të respektojë një parim moral edhe kur ligji hesht për të.

Por etika nuk është një koncept absolut. Në një botë me interesa të ndryshme, ajo sfidohet dhe rivlerësohet vazhdimisht. Ajo që një shoqëri e sheh si etike në një epokë mund të shihet si e gabuar në një tjetër. Pikërisht për këtë arsye, ligji dhe politika ndërhyjnë për të vendosur një rregull mes mendimeve të ndryshme mbi moralin.

𝗟𝗶𝗴𝗷𝗶: 𝗞𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝗸𝘀𝗶𝗼𝗻𝗶 𝗶 𝗗𝗿𝗲𝗷𝘁𝗲̈𝘀𝗶𝘀𝗲̈ 𝗜𝗻𝘀𝘁𝗶𝘁𝘂𝗰𝗶𝗼𝗻𝗮𝗹𝗲

Ligji është përpjekja për të institucionalizuar etikën. Ai është i shkruar dhe i kodifikuar, duke synuar të vendosë një standard të qartë për të gjithë. Mirëpo, historia na ka treguar se jo gjithmonë ligji përputhet me etikën. Ligji romak dikur legjitimonte skllavërinë, ligjet koloniale lejonin shfrytëzimin, dhe në disa vende edhe sot, ka ligje që shtypin lirinë e individit.

Kur një ligj nuk bazohet në etikë, ai kthehet në një mjet represiv. Kjo është arsyeja pse çdo shoqëri demokratike duhet të ketë mekanizma që e sfidojnë ligjin kur ai bie ndesh me të drejtat themelore të njeriut. Gjykatat kushtetuese, referendumi qytetar dhe protestat demokratike janë mjetet që sigurojnë që ligji të mos devijojë nga drejtësia e vërtetë.

𝗣𝗼𝗹𝗶𝘁𝗶𝗸𝗮: 𝗔𝗿𝘁𝗶 𝗶 𝗕𝗮𝗹𝗮𝗻𝗰𝗲̈𝘀 𝗺𝗲𝘀 𝘁𝗲̈ 𝗠𝘂𝗻𝗱𝘀𝗵𝗺𝗲𝘀 𝗱𝗵𝗲 𝘁𝗲̈ 𝗗𝗿𝗲𝗷𝘁𝗲̈𝘀

Politika është arena ku etika dhe ligji përplasen, ndërthuren dhe shpeshherë manipulohen. Në thelb, politika duhet të jetë shërbim, një përpjekje për të çuar përpara të mirën e përgjithshme. Por në praktikë, ajo shpeshherë është një luftë për pushtet. Politikanët, nëse nuk i përmbahen një kodi etik të fortë, e përdorin ligjin jo për të mbrojtur të drejtën, por për të mbajtur pushtetin.

Në një sistem demokratik, politika nuk duhet të jetë mjeti i forcës, por i argumentit. As të jetë rob i interesave ekonomike, as të jetë skllav i ideologjive të ngurta. 𝗡𝗷𝗲̈ 𝗽𝗼𝗹𝗶𝘁𝗶𝗸𝗲̈ 𝗾𝗲̈ 𝗻𝘂𝗸 𝗲̈𝘀𝗵𝘁𝗲̈ 𝗲 𝗺𝗯𝗲̈𝘀𝗵𝘁𝗲𝘁𝘂𝗿 𝗻𝗲̈ 𝗲𝘁𝗶𝗸𝗲̈ 𝗽𝗿𝗼𝗱𝗵𝗼𝗻 𝗮𝘂𝘁𝗼𝗸𝗿𝗮𝗰𝗶; 𝗻𝗷𝗲̈ 𝗽𝗼𝗹𝗶𝘁𝗶𝗸𝗲̈ 𝗾𝗲̈ 𝗶𝗻𝗷𝗼𝗿𝗼𝗻 𝗹𝗶𝗴𝗷𝗶𝗻 𝗽𝗿𝗼𝗱𝗵𝗼𝗻 𝗮𝗻𝗮𝗿𝗸𝗶.

𝗥𝗲𝗹𝗶𝗴𝗷𝗶𝗼𝗻𝗶: 𝗙𝗼𝗿𝗰𝗮 𝗾𝗲̈ 𝗲 𝗡𝗴𝗷𝗶𝘇 𝗱𝗵𝗲 𝗲 𝗦𝗳𝗶𝗱𝗼𝗻 𝗦𝗵𝗼𝗾𝗲̈𝗿𝗶𝗻𝗲̈

Ndryshe nga tre të parët, religjioni nuk është as thjesht një sistem rregullash si ligji, as një sistem vlerash të hapura për debat si etika, as një mjet për të arritur pushtetin si politika – megjithëse historikisht ka qenë i ndërlidhur me të tre. Religjioni është burimi i parë i shumë parimeve etike që më pas u bënë ligje. Ai është frymëzimi i qindra miliona njerëzve për të ndjekur rrugën e moralit, por ka qenë edhe justifikimi për shumë padrejtësi.

Në shoqëritë moderne, dilema më e madhe është raporti mes religjionit dhe shtetit. A duhet që ligjet të bazohen në norma fetare? A duhet që politika të ndikohet nga dogmat? Historia na tregon se kur religjioni bëhet mjet i politikës, ai degjeneron në një instrument shtypjeje. Kur, përkundrazi, mbetet në sferën e vlerave individuale dhe morale, ai mund të jetë një forcë për të mirën shoqërore.

𝗣𝗲̈𝗿𝗳𝘂𝗻𝗱𝗶𝗺: 𝗟𝗶𝗿𝗶𝗮 𝘀𝗶 𝗣𝗶𝗸𝗮 𝗲 𝗡𝗱𝗲̈𝗿𝗽𝗿𝗲𝗿𝗷𝗲𝘀 𝘀𝗲̈ 𝗞𝗮𝘁𝗲̈𝗿 𝗘𝗹𝗲𝗺𝗲𝗻𝘁𝗲̈𝘃𝗲

Në fund, ajo që mbetet mbi etiken, ligjin, politikën dhe religjionin është liria e njeriut. Liria për të menduar, për të besuar, për të kundërshtuar dhe për të ndjekur rrugën që secili e sheh si të drejtë. 𝗡𝗷𝗲̈ 𝘀𝗵𝗼𝗾𝗲̈𝗿𝗶 𝗲̈𝘀𝗵𝘁𝗲̈ 𝗲 𝗱𝗿𝗲𝗷𝘁𝗲̈ 𝗸𝘂𝗿 𝗲𝘁𝗶𝗸𝗮 𝗲 𝗳𝗿𝘆𝗺𝗲̈𝘇𝗼𝗻 𝗹𝗶𝗴𝗷𝗶𝗻, 𝗸𝘂𝗿 𝗹𝗶𝗴𝗷𝗶 𝗻𝘂𝗸 𝗲 𝘀𝗵𝘁𝘆𝗽 𝗽𝗼𝗹𝗶𝘁𝗶𝗸𝗲̈𝗻, 𝗸𝘂𝗿 𝗽𝗼𝗹𝗶𝘁𝗶𝗸𝗮 𝗻𝘂𝗸 𝗲 𝗺𝗮𝗻𝗶𝗽𝘂𝗹𝗼𝗻 𝗿𝗲𝗹𝗶𝗴𝗷𝗶𝗼𝗻𝗶𝗻 𝗱𝗵𝗲 𝗸𝘂𝗿 𝗿𝗲𝗹𝗶𝗴𝗷𝗶𝗼𝗻𝗶 𝗻𝘂𝗸 𝗲 𝘀𝗵𝗮𝗻𝘁𝗮𝘇𝗵𝗼𝗻 𝗺𝗼𝗿𝗮𝗹𝗶𝗻 𝘀𝗵𝗼𝗾𝗲̈𝗿𝗼𝗿.

Shumë herë në histori kemi parë si dështimi për të balancuar këto katër forca ka sjellë katastrofa – nga shtypja fetare mesjetare deri te diktaturat e shekullit XX. Por kemi parë edhe si kur ato janë harmonizuar, kanë sjellë epoka progresi dhe lirie.

𝗘 𝗮𝗿𝗱𝗵𝗺𝗷𝗮 𝗲 𝗻𝗷𝗲𝗿𝗲̈𝘇𝗶𝗺𝗶𝘁 𝘃𝗮𝗿𝗲𝘁 𝗻𝗴𝗮 𝗺𝗲̈𝗻𝘆𝗿𝗮 𝘀𝗲 𝘀𝗶 𝗱𝗼 𝘁𝗮 𝗴𝗷𝗲𝗷𝗺𝗲̈ 𝗸𝗲̈𝘁𝗲̈ 𝗯𝗮𝗹𝗮𝗻𝗰𝗲̈, 𝗱𝘂𝗸𝗲 𝗺𝗼𝘀 𝗲 𝗹𝗲𝗷𝘂𝗮𝗿 𝗮𝘀 𝗹𝗶𝗴𝗷𝗶𝗻 𝘁𝗲̈ 𝗯𝗲̈𝗵𝗲𝘁 𝘁𝗶𝗿𝗮𝗻𝗶, 𝗮𝘀 𝗽𝗼𝗹𝗶𝘁𝗶𝗸𝗲̈𝗻 𝘁𝗲̈ 𝗯𝗲̈𝗵𝗲𝘁 𝗽𝗮𝘇𝗮𝗿, 𝗮𝘀 𝗿𝗲𝗹𝗶𝗴𝗷𝗶𝗼𝗻𝗶𝗻 𝘁𝗲̈ 𝗯𝗲̈𝗵𝗲𝘁 𝗱𝗼𝗴𝗺𝗲̈ 𝗲 𝗶𝗺𝗽𝗼𝗻𝘂𝗮𝗿, 𝗱𝗵𝗲 𝗮𝘀 𝗲𝘁𝗶𝗸𝗲̈𝗻 𝘁𝗲̈ 𝗺𝗯𝗲𝘁𝗲𝘁 𝘁𝗵𝗷𝗲𝘀𝗵𝘁 𝗻𝗷𝗲̈ 𝘁𝗲𝗼𝗿𝗶 𝗽𝗮 𝗻𝗱𝗶𝗸𝗶𝗺 𝗻𝗲̈ 𝗿𝗲𝗮𝗹𝗶𝘁𝗲𝘁.

𝗗𝗮𝗻𝗰𝗲 𝗼𝗳 𝘁𝗵𝗲 𝗗𝘂𝘀𝘁 – 𝗘𝗰𝗵𝗼𝗲𝘀 𝗼𝗳 𝗟𝗮𝘂𝗴𝗵𝘁𝗲𝗿 𝗮𝗻𝗱 𝗣𝗮𝗶𝗻

Nga:

Agron Shaqiri KO

Një masë groteske maskash luajnë vallen e tyre mbi skenën prej hiri, në një spektakël të tmerrshëm të ekzistencës. Kërcimi është një udhëtim në errësirë – një gërshetim i çmendur i gëzimit dhe dhimbjes, një ironi e helmuar që përkëdhel shpirtin e brishtë dhe e ther me gjemba të mprehtë, si një shtrigë që kërkon shpërblimin e shpirtit. Të qeshësh është një iluzion – do të duash ta bësh, por vetëm kur shohësh përtej maskës tënde, të kapësh dhimbjen që fshihet thellë dhe ta ftosh në një vallëzim të dhembshëm. Valltarët janë vetëm kukulla të thyer, duke qeshur dhe duke qarë, duke dhënë dhe kërkuar gjithçka në një mrekulli të llahtarshme. Të bësh klounin të qajë ndërsa ti qesh është ndjenja që do të të çojë në shkatërrimin e përkryer, dhe buzëqeshja jote është një akt absurd, që ngërthen dhe humbet gjithçka që mund të jetë e vërtetë.

Paqja është vetëm një iluzion i brendshëm, një ëndërr që nuk mund të preket nga dora. Ajo fshihet pas mjegullës së përjetshme, aty ku qetësia e përjetshme përqafon gjithçka që sytë nuk mund ta shohin. Konflikti – ai është një vallëzim i pafund, një rreth i egër që nuk njeh ndalim, një udhëtim në luginën e pluhurit njerëzor ku shpirtrat grinden për hije dhe kërkojnë iluzione që u bëjnë karshillëk ëndrrave të thyera. Zotit nuk i flas më. Ai ka heshtur, duke qëndruar i ngurtë në vetminë e përjetësisë, ndërsa njerëzit rënkojnë në kërkim të një përgjigjeje që e kanë humbur në humnerën që vetë e hapën.

Gjithçka po tretet – as gëzimet më të mëdha, as dhembjet më të tmerrshme nuk mund të shpëtojnë. Të gjithë jemi në një valle të përkohshme, duke u hedhur pa ndalim në ritmin e kohës që do të na shpjerë në asgjë. Asgjë nuk është e përhershme në këtë cirk të errët, ku maskat bien dhe pluhuri i harresës përpin gjithçka që ka mbetur. Dhe kur muzika pushon, kur valltarët ndalen dhe maskat shkërmoqen, vetëm hir i heshtur mbetet, për t’u shkelur nga hapat e ardhshëm në këtë teatër të pafundmë, ku të gjithë janë të humbur, të gjithë janë të vetëm.

Prandaj qesh. Dhe luaj. Luaj me dhimbjen tënde si një fëmijë që luan me hijet në muzg, duke e ditur se çdo valle është e përkohshme dhe çdo klithmë është vetëm një pëshpërimë që do të shndërrohet në pluhur. Dhe kështu, me një të qeshur të çmendur dhe të pamëshirshme, thyejmë zinxhirët e kotësisë dhe vallëzojmë në pluhurin e përjetësisë, ku gjithçka do të shpërbëhet, por do të mbetet përjetësisht e pandryshueshme në shpirtin që guxon të ëndërrojë.

Sot në Kosovë pritet të fillojë numërimi i votave nga diaspora

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve ka bërë të ditur se sot do të nisë procesi i numërimit të votave të ardhura nga diaspora. Deri më tani, janë skanuar 890 lista përfundimtare të votuesve nga gjithsej 2 mijë e 533 lista të dërguara.

Gjatë mbledhjes së KQZ-së, drejtori i Zyrës për Regjistrim, Certifikim dhe Kontrollim Financiar të Subjekteve Politike, Besnik Buzhala, njoftoi se rreth 730 zarfe me fletëvotime nuk janë vlerësuar ende, pasi po pritet përfundimi i skanimit të listave përfundimtare në përfaqësitë diplomatike.

Procesi i numërimit të votave të diasporës pritet të jetë vendimtar për rezultatin përfundimtar të zgjedhjeve, ndërsa KQZ-ja theksoi rëndësinë e transparencës dhe korrektësisë në këtë fazë të procesit zgjedhor.

𝗣𝗼𝘇𝗶𝗰𝗶𝗼𝗻𝗶 𝗶 𝗣𝗮𝗾𝗮𝗿𝘁𝗲 𝗶 𝗥𝗠𝗩-𝘀𝗲: 𝗣𝗮𝘀𝗼𝗷𝗮𝘁 𝗗𝗶𝗽𝗹𝗼𝗺𝗮𝘁𝗶𝗸𝗲 𝘁𝗲 𝗔𝗯𝘀𝘁𝗲𝗻𝗶𝗺𝗶𝘁 𝗻𝗲 𝗥𝗲𝘇𝗼𝗹𝘂𝘁𝗲𝗻 𝗲 𝗢𝗞𝗕 𝗽𝗲𝗿 𝗨𝗸𝗿𝗮𝗶𝗻𝗲𝗻

 

Nga:

Agron Shaqiri KO

Miratimi i rezolutës në Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara për të shënuar përvjetorin e tretë të pushtimit rus të Ukrainës përfaqëson një pikë kthese në rendin ndërkombëtar dhe në politikën globale të sigurisë. Rezoluta, e propozuar nga Bashkimi Evropian dhe Ukraina, përmbante një gjuhë të qartë dhe të prerë kundër agresionit të Federatës Ruse dhe bënte thirrje për tërheqjen e menjëhershme të trupave ruse nga territori ukrainas.

Në këtë kontekst, pozicionimi i Maqedonisë së Veriut për të abstenuar gjatë votimit ngre pikëpyetje të rëndësishme mbi përkushtimin e saj ndaj vlerave dhe parimeve që përbëjnë themelin e rendit evropian dhe ndërkombëtar. Në fushën e shkencave politike dhe marrëdhënieve ndërkombëtare, qëndrimi neutral ose abstenues në çështje që përfshijnë shkelje të qarta të sovranitetit dhe integritetit territorial të një shteti të pavarur perceptohet si një dobësi strategjike dhe mungesë e qartësisë gjeopolitike.

Për më tepër, në teorinë e realizmit politik, qëndrimi i Maqedonisë së Veriut mund të interpretohet si një përpjekje për të ruajtur një ekuilibër të brishtë midis fuqive të mëdha, në këtë rast midis Rusisë dhe Perëndimit. Megjithatë, një pozicion i tillë bie ndesh me angazhimet e vendit ndaj NATO-s dhe synimet për integrim në Bashkimin Evropian, institucione që e kanë dënuar agresionin rus në termat më të ashpër. Në aspektin e konstruktivizmit politik, vota abstenuese mund të dëmtojë perceptimin ndërkombëtar të Maqedonisë së Veriut si një aktor i besueshëm dhe i përkushtuar ndaj vlerave demokratike.

Nga perspektiva evropiane, qëndrimi i Maqedonisë së Veriut përbën një disonancë diplomatike. Në një kohë kur Bashkimi Evropian kërkon të demonstrojë unitet dhe vendosmëri në mbrojtje të rendit ndërkombëtar të bazuar në rregulla, abstenimi i një shteti kandidat për anëtarësim në BE mund të perceptohet si një mungesë e harmonizimit me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë së BE-së. Ky veprim, përveçse minon përpjekjet evropiane për të izoluar ndërkombëtarisht agresionin rus, gjithashtu e vendos Maqedoninë e Veriut në një pozicion diplomatikisht të brishtë.

Në një analizë më të thelluar, mund të argumentohet se Maqedonia e Veriut ka zgjedhur të ndjekë një politikë të matur për të ruajtur interesat e saj strategjike rajonale. Megjithatë, në realpolitikën bashkëkohore, një qëndrim i tillë mund të rezultojë i kundërproduktshëm, duke rrezikuar marrëdhëniet e saj me partnerët kryesorë perëndimorë. Mungesa e një qëndrimi të qartë dhe të prerë në mbrojtje të sovranitetit dhe të drejtës ndërkombëtare krijon një vakum diplomatik që mund të shfrytëzohet nga aktorë me interesa të kundërta me ato të Evropës.

𝑫𝒖𝒌𝒆 𝒎𝒂𝒓𝒓𝒆̈ 𝒑𝒂𝒓𝒂𝒔𝒚𝒔𝒉 𝒕𝒆̈ 𝒈𝒋𝒊𝒕𝒉𝒂 𝒌𝒆̈𝒕𝒐 𝒌𝒐𝒏𝒔𝒊𝒅𝒆𝒓𝒂𝒕𝒂, 𝒆̈𝒔𝒉𝒕𝒆̈ 𝒕𝒉𝒆𝒍𝒃𝒆̈𝒔𝒐𝒓𝒆 𝒒𝒆̈ 𝑴𝒂𝒒𝒆𝒅𝒐𝒏𝒊𝒂 𝒆 𝑽𝒆𝒓𝒊𝒖𝒕 𝒕𝒆̈ 𝒓𝒊𝒔𝒉𝒒𝒚𝒓𝒕𝒐𝒋𝒆̈ 𝒑𝒐𝒛𝒊𝒄𝒊𝒐𝒏𝒊𝒏 𝒆 𝒔𝒂𝒋 𝒏𝒆̈ 𝒍𝒊𝒅𝒉𝒋𝒆 𝒎𝒆 𝒂𝒈𝒓𝒆𝒔𝒊𝒐𝒏𝒊𝒏 𝒓𝒖𝒔 𝒏𝒆̈ 𝑼𝒌𝒓𝒂𝒊𝒏𝒆̈ 𝒅𝒉𝒆 𝒕𝒆̈ 𝒉𝒂𝒓𝒎𝒐𝒏𝒊𝒛𝒐𝒋𝒆̈ 𝒑𝒐𝒍𝒊𝒕𝒊𝒌𝒂𝒕 𝒆 𝒔𝒂𝒋 𝒕𝒆̈ 𝒋𝒂𝒔𝒉𝒕𝒎𝒆 𝒎𝒆 𝒂𝒕𝒐 𝒕𝒆̈ 𝑩𝒂𝒔𝒉𝒌𝒊𝒎𝒊𝒕 𝑬𝒗𝒓𝒐𝒑𝒊𝒂𝒏. 𝑵𝒋𝒆̈ 𝒒𝒆̈𝒏𝒅𝒓𝒊𝒎 𝒊 𝒒𝒂𝒓𝒕𝒆̈ 𝒅𝒉𝒆 𝒊 𝒗𝒆𝒏𝒅𝒐𝒔𝒖𝒓 𝒏𝒆̈ 𝒎𝒃𝒓𝒐𝒋𝒕𝒋𝒆 𝒕𝒆̈ 𝒔𝒐𝒗𝒓𝒂𝒏𝒊𝒕𝒆𝒕𝒊𝒕 𝒅𝒉𝒆 𝒊𝒏𝒕𝒆𝒈𝒓𝒊𝒕𝒆𝒕𝒊𝒕 𝒕𝒆𝒓𝒓𝒊𝒕𝒐𝒓𝒊𝒂𝒍 𝒕𝒆̈ 𝑼𝒌𝒓𝒂𝒊𝒏𝒆̈𝒔 𝒋𝒐 𝒗𝒆𝒕𝒆̈𝒎 𝒒𝒆̈ 𝒅𝒐 𝒕𝒆̈ 𝒑𝒆̈𝒓𝒇𝒐𝒓𝒄𝒐𝒏𝒕𝒆 𝒌𝒓𝒆𝒅𝒆𝒏𝒄𝒊𝒂𝒍𝒆𝒕 𝒅𝒆𝒎𝒐𝒌𝒓𝒂𝒕𝒊𝒌𝒆 𝒕𝒆̈ 𝑴𝒂𝒒𝒆𝒅𝒐𝒏𝒊𝒔𝒆̈ 𝒔𝒆̈ 𝑽𝒆𝒓𝒊𝒖𝒕, 𝒑𝒐𝒓 𝒈𝒋𝒊𝒕𝒉𝒂𝒔𝒉𝒕𝒖 𝒅𝒐 𝒕𝒆̈ 𝒅𝒆𝒎𝒐𝒏𝒔𝒕𝒓𝒐𝒏𝒕𝒆 𝒏𝒋𝒆̈ 𝒑𝒆̈𝒓𝒌𝒖𝒔𝒉𝒕𝒊𝒎 𝒕𝒆̈ 𝒔𝒊𝒏𝒒𝒆𝒓𝒕𝒆̈ 𝒏𝒅𝒂𝒋 𝒓𝒆𝒏𝒅𝒊𝒕 𝒏𝒅𝒆̈𝒓𝒌𝒐𝒎𝒃𝒆̈𝒕𝒂𝒓 𝒕𝒆̈ 𝒃𝒂𝒛𝒖𝒂𝒓 𝒏𝒆̈ 𝒓𝒓𝒆𝒈𝒖𝒍𝒍𝒂 𝒅𝒉𝒆 𝒏𝒅𝒂𝒋 𝒑𝒂𝒒𝒆𝒔 𝒅𝒉𝒆 𝒔𝒕𝒂𝒃𝒊𝒍𝒊𝒕𝒆𝒕𝒊𝒕 𝒏𝒆̈ 𝑬𝒗𝒓𝒐𝒑𝒆̈.

𝗦𝗼𝘃𝗿𝗮𝗻𝗶𝘁𝗲𝘁𝗶 𝗶 𝗩𝗲𝗻𝗱𝗶𝗺𝗲𝘃𝗲: 𝗗𝗶𝗹𝗲𝗺𝗮𝘁 𝗲 𝗠𝗮𝗾𝗲𝗱𝗼𝗻𝗶𝘀𝗲 𝘀𝗲 𝗩𝗲𝗿𝗶𝘂𝘁 𝗻𝗲 𝗥𝗿𝘂𝗴𝗲𝗻 𝗘𝘃𝗿𝗼𝗽𝗶𝗮𝗻𝗲

Nga:

Agron Shaqiri KO

Sovraniteti në kohët moderne nuk është më thjesht çështje e kompetencave brenda arkitekturës shtetërore, por mbi të gjitha, aftësi për të marrë vendime strategjike që sigurojnë interesat afatgjata shtetërore. Maqedonia e Veriut, në udhëkryqin e anëtarësimit në Bashkimin Evropian, po përballet me sfidën e balancimit të këtij sovraniteti me kërkesat e aleatëve të saj perëndimorë.

Politikani pragmatist do të thoshte se për të arritur këtë objektiv madhor, duhet të ketë një përputhje të plotë dhe të qartë me NATO-n, SHBA-të dhe BE-në. Por kur flasim për interesin shtetëror, nuk mund të mjaftohemi me retorikën diplomatike dhe premtimet e vagullta. Ajo që na duhet është të shohim me saktësinë e një argjendari se çfarë përfitojmë në realitet nga kjo aleancë, përtej deklaratave boshe dhe politikave të imponuara.

Në këtë fazë të historisë së saj, Maqedonia e Veriut nuk ka luksin të gabojë në kalkulimet strategjike. Bota është në një "gjurullti" globale ku raportet e forcave po ndryshojnë shpejt dhe askush nuk mund të parashikojë me saktësi milimetrike se çfarë sjell e nesërmja. Prandaj, nevojiten analiza të thella shkencore dhe jo retorikë politike të ashpër dhe rrahagjoksësi boshe.

Historia na tregon se gabimet e interpretimeve të ngurta të konceptit të sovranitetit kanë sjellë pasoja të rënda për shumë shtete. Për shembull, gjatë procesit të zgjerimit të Bashkimit Evropian, disa vende të Evropës Lindore hezituan të adaptohen me standardet e kërkuara, duke e parë humbjen e një pjese të sovranitetit si cenim të pavarësisë së tyre politike. Megjithatë, ato që kuptuan se përshtatja nuk ishte humbje, por një mundësi për të forcuar pozitën e tyre në skenën ndërkombëtare, arritën të përfitojnë nga integrimi ekonomik dhe politik që ofron BE-ja.

Maqedonia e Veriut nuk duhet të përsërisë gabimet e atyre që e shihnin sovranitetin si një pengesë për progresin. Nëse sovraniteti kuptohet si pengesë për integrimin evropian, atëherë do të përfundojmë në një izolim të pashmangshëm. Por nëse kuptohet si aftësi për të marrë vendime të mençura që mbrojnë interesin kombëtar, atëherë do të jetë mjeti më i fuqishëm për të garantuar një të ardhme të sigurt dhe prosperuese për qytetarët e saj.

Në këto kohëra të paqarta, vendimmarrja duhet të jetë historike dhe pa dyshim në funksion të interesave kombëtare. Çdo kompromis duhet të jetë i matur dhe i peshkuar mirë, në mënyrë që çmimi i anëtarësimit në BE të mos jetë humbja e sovranitetit, por forcimi i tij në një kuptim të ri dhe më të fuqishëm.

Koha për të vendosur është tani. Historia nuk pret dhe as BE-ja. Por nëse marrim vendimet e duhura, atëherë do të jemi ne ata që do të shkruajmë historinë e re të këtij shteti.

Shkolla e mesme profesionale e Tetovës “Gjoce Stojçeski” me ekpozitë në Durrës të quajtur “Na njihni”

 

Nxënës të shkollës së mesme profesionale “Gjoce Stojçeski” të Tetovës kanë realizuar një ekspozitë artistike në qytetin e Durrësit.

E realizuar nga nxënës të drejtimeve të ndryshme, si artet e aplikuara, interior dizajn, dizajn dhe përpunim i veshjes, ekpozita u soll nën drejtimin e Prof. Sherizate Idrizit, Prof. Ylber Dautit, Prof. Hirije Alili dhe Prof. Shemsie Xhelili.

Ekpozita u mbajt në data 25 dhe 26 tetor në ambientet e Hotel Bonita që dhe sposoroi eventin në fjalë. Gjithashtu, ekspozita u mbështet nga Drejtoria Arsimore Durrës dhe Qendra Kulturore e Fëmijëve Durrës.

Kjo është ekspozita e parë në Shqipëri e studentëve tetovarë dhe e para jashtë Maqedonisë së Veriut e u vlerësua lart nga Prof. Helidon Halili.

Ekpozita përveç nxjerrjes në pah të aftësive dhe krijimtarisë së të rinjve tetovarë, ka për qëllim dhe afrimin e njohjen e të rinjve shqiptarë me njëri-tjetrin jo vetëm si bashkëkombës, por edhe si profesionistë e artistë.

Më poshtë janë listuar disa nga punimet e prezantuara aty:

Kush do të vajtojë më shumë për “vdekjen” e BDI-së?!

 

AGRON SHAQIRI

Shumëkush nga ju, që do ta lexoni këtë opinion do të pajtohet me qasjen time, por do të ketë edhe nga ata që, të themi kushtimisht nuk do të pajtohen, ama do të ju kisha lutur që ta lexoni deri në fund pasi ajo që gjendet në këtë shkaravinë është më se e saktë pavarësisht titullin që ka. Ju kisha lutur për durim deri në fund. Tani ja fillojmë!!!!

Në zgjedhjet e fundit lokale në Maqedoninë e Veriut, në komunat shqiptare u vërejt zbehje e mbështetjes së elektoratit për Bashkimin Demokratik për Integrim. Kjo ishte edhe sinjali se kësaj partie po i vjen fundi pasi rezultatet e zgjedhjeve të tetorit i nxorri ata si të dytë në qytetet që shtrihen në Pollog dhe ky rezultat do të prodhojë efekte të fuqishme që do të ndikojnë në të ardhmen politike të BDI-së. 

Por, kjo nuk do të thotë se nga krateri i hapur i rrënojave të saj nuk do të mbijnë forca të tjera politike, të udhëhequra nga kushedi kush tjetër, por se partia që mblidhte rreth vetes qindra mijëra mbështetës nuk do të ekzistojë më.

Të parët, më të rëndësishmit dhe më të ndershmit mes atyre që nesër do të vajtojnë “vdekjen” e BDI-së janë shumica dërrmuese e bashkëqytetarëve tanë që historikisht janë identifikuar dhe e kanë mbështetur atë. BDI ishte produkt i një vale zemërate e shprese që përfshiu shumëkënd në kapërcyellin midis regjimit të vjetër dhe sistemit të ri. Në fillim ajo arriti të lidhte fijet e të gjithë atyre që ëndërronin një jetë më dinjitoze për shqiptarët, pa dhunë shtetërore dhe atrofizim burokratik. Në dekadat pasuese, pavarësisht rrudhjes, BDI ia doli të ishte përfaqësuesja e një blloku shoqëror të ngjizur nga urrejtja, pakënaqësia dhe refuzimi i pakompromis i të shkuarës. Po, ç’është më e rëndësishmja, BDI vijoi të mëtonte të ishte përfaqësuesja e asaj shtrese të gjerë shoqërore e cila u la pas, edhe qëllimisht, nga procesi i modernizimit të dhunshëm e të pjesshëm të Maqedonisë së Veriut nga burokracia e sistemit të kaluar. Të gjendur kryesisht në provinca, por edhe si klasë punëtore shqiptare e nëpërkëmbur e qyteteve të mëdha, kjo shtresë e gjerë shoqërore ishte shtylla kurrizore njëzetëvjeçare e BDI. Me këtë parti ata nuk i lidhte vetëm mllefi ndaj të shkuarës, por edhe fakti se mobilitetin social të tridhjetë viteve të fundit– ata ia atribuonin jo vetëm krahëve të tyre, por edhe shanseve që u krijuan nga përmbysja e sistemit të vjetër dhe liria e epokës sonë. Ky bllok heterogjen nuk mund të kishte unitet nëse nuk identifikohej me një figurë karizmatike, jeta e të cilit ishte mishërimi i kontradiktave të brendshme të tyre: Ali Ahmeti si ish-komunist dhe i përndjekur nga komunistët jugosllavë, bir i një familjeje modeste, “pajtues historic” (“bashkëvuajtës dhe bashkëfajtorë”) dhe revanshist (“bijtë e etërve”), oportunist në të njëjtën kohë.  

Ky bllok shoqëror ishte produkt i historisë dhe nuk mund të mbijetonte përtej kushteve që e prodhuan. Fakti që ajo po perëndon së bashku me Ali Ahmetin është nga ato aksidente historike që fshehin një logjikë domosdoshmërie. Mirëpo këta qindra mijëra bashkëqytetarë – vuajtjet dhe arritjet e të cilëve meritojnë respektin maksimal – janë të vetmit vajtimi i të cilëve duhet pritur me mirëkuptim; ndonëse nuk duhet të mënojmë t’ua themi të vërtetën në sy: Është koha që të ndaheni dhe të bashkoheni me forca tjera politike, legjitimiteti i të cilave nuk do të bazohet më tek e shkuara, por në interesat shoqërorë të së tashmes dhe aspiratat e të ardhmes. Politika e bazuar në nostalgji e melankoli, në rastin më të mirë, është shterpe.

Vijmë në rrathët e të pandershmëve. Në fillim qëndrojnë klikat rreth Artan Grubit dhe Ali Ahmetit. Bëhet fjalë për dhjetëra vetë – në rastin më të mirë pak qindra – nga ata që i shoqërojnë të dy nëpër mbledhje, konferenca shtypi dhe nxjerrin fytyrën në televizione. Janë hipotekuesit (tashmë imagjinarë) të privilegjeve që do të gëzonin nëse BDI e kontrolluar nga i pari ose i dyti do të ngelet në pushtet. Ata që pikasin nga larg postet ministrore, pozicionet fituese në listat e deputetëve, vendet drejtuese në agjencitë e mëdha publike, si dhe çdo post të mundshëm ku mund të bëhet para e madhe përmes allishverisheve me ndërmjetësinë e shtetit dhe në kurriz të popullit. Sot ndihen jo vetëm se vallja e çmendur ku hynë do t’ju dalë duarsh, por edhe sepse në këto kushte, pa perspektivë për ngelje në pushtet, do të humbin edhe mbështetjen financiare të oligarkëve dhe ustallarëve të nëntokës kriminale. Kujtojmë se financuesit e mëdhenj të partive janë subjekte racionale, të cilët e shohin darovitjen si investim që do të prodhojë fitime të mëdha në të ardhmen e parashikueshme. Në këto kushte, kush vë më bast për një kalë të ngordhur?!

Si në çdo organizëm burokratik të gangrenizuar, poshtë klikës shtrihet një grup më i gjerë burokratësh të nivelit të mesëm e të ulët, ëndrrat e të cilëve nuk e kapërcejnë pragun e “një copë magazine” – kupto: drejtor, shef, doganier, nëpunës etj. Deri më sot këta kanë qenë skeleti i partisë. Njerëz që dikur kanë pasur një post, ku mund ta milnin ndopak shtetin ose të paktën të vinin festen mbi sy e të shkonin në bankomat një herë në muaj. Nëse u ka kaluar mosha apo janë rehatuar gjëkundi, ata aspirojnë të përdorin instrumentet klientelisto-patrimonialiste për t’u siguruar fëmijëve një vend pune në shtet apo në ndonjë biznes/ojq të afërt me partinë. Ata janë me të gjitha dhe me asnjërën palë njëkohësisht. 

Vajtuesit më të zëshëm, ndonëse më pak të sinqertët në këtë mes, janë copëza të shtresës së mesme urbane – diku intelektualë, analistë, gazetarë, ojëqëistë, një turli primouomosh e primadonash që i janë bashkëngjitur BDI, duke mëtuar një distancë hipokrite paanësie. Zëri i tyre ushton shumë më fort se përmasat shoqërore dhe fuqia politike për shkak se janë në qendër të kuzhinës ku gatuhen lajmet, opinioni dhe idetë që më pas i shërbehen shoqërisë. Në rastin më të mirë kemi të bëjmë me njerëz të ndershëm që duan t’i nxjerrin gështenjat nga zjarri (kupto: duan ndryshimin) duke përdorur duart e të tjerëve (kupto: militantët e BDI). Shumë syresh janë në pozita aq të rehatshme ekonomike e gëzojnë status të lakmueshëm social, saqë të mos e shohin angazhimin politik përtej vigjilencës reaktive në rrjetet sociale apo ndonjë poze në mitingjet e BDI. Ata nuk kanë as kohë, as durim dhe aq më pak guxim për t’u marrë me organizim të mirëfilltë politik. Ky i fundit kërkon vetëmohim, që është i kundërti i vetëkënaqësisë. Në lartësitë imagjinare ku e projektojnë veten, populli, në rastin më të mirë, iu duket një fëmijë arrakat që duhet edukuar dhe jo shumësia e bashkëqytetarëve të barabartë e barasvlefshëm. Nëse më të famshmit prej tyre do t’i përkufizonim si intelektualë tradicionalë, iluzioni se në kohët e sotme mund të jenë ndërgjegjja e kombit (si qëmoti) i bën të duken jo vetëm anakronikë, por edhe moskuptues të realitetit si fushë forcash e mbarsur me potenciale ndryshimi. Ndonjë syresh e imagjinon veten Monsieur de Voltaire të ditëve tona, që me fuqinë e mendimit do ta përdorte Aliun apo Grubin si dash për të shembur muret e kështjellës së LSDM së Zaevit.

Meqë jemi te LSDM dhe Zaevizmi, mund të thuhet se urrejtja e tyre për të është e sinqertë, paçka se dobësia e mendimit politik ua pamundëson ta kuptojnë strukturalisht funksionin e tij: jo si tiran i gjithëpushtetshëm, por si nyje lidhëse e interesave të oligarkëve ekonomikë dhe burokracisë politike. Thellë-thellë ata duan të njëjtin sistem, me ndonjë rregullim estetik. Është e njëjta logjikë – e nganjëherë edhe të njëjtët njerëz – që përpara disa viteve thoshin se Aliu duhej rrëzuar me çdo kusht e çdo mjet si e keqja absolute. Pa qenë të vetëdijshëm se e keqja mirëfilli absolute është kapitullimi ndaj të keqes, duke mbështetur ata që sot duken e keqja më e vogël dhe nesër e përdorin këtë kapital politik për t’u shndërruar në një të keqe më të madhe. Zaevizmi apo edhe Gruevizmi, për t’i rënë shkurt, nuk mund të rrëzohet pa rrëzuar strukturën ekonomiko-partiako-mediatike që e mban në këmbë.

Në këto kohëra do të shpaloset shpejt. Mirëpo s’bën të harrojmë mësimin kryesor të saj: çdo krizë hap një derëz nga ku mund të kalojë edhe Mesia, edhe Antikrishti. Është në dorën tonë që nesër të mos qahemi se ramë nga shiu në breshër.

Si u zbuluan “007-at” e Putinit?

Evropa është e shqetësuar, pasi spiunët rusë duket se janë të pranishëm pothuajse në të gjitha vendet evropiane. Sipas Financial Times, Austria, Belgjika, Bullgaria, Gjermania, ndër të tjera, janë vende që kanë identifikuar agjentë që kanë vepruar në favor të Rusisë duke kanalizuar shërbimet sekrete me dokumente delikate dhe sekrete shtetërore.

Shërbimet e inteligjencës amerikane dhe britanike kanë një mori informacionesh dhe këshillash për vendet evropiane kur zbulojnë aktivitete të dyshimta. Provat tregojnë se dhjetëra agjentë rusë ndodhen në Gjermani, Francë dhe Belgjikë. Në të njëjtën kohë, dhjetëra qytetarë rusë janë dëbuar nga shtetet baltike dhe Polonia gjatë muajve të fundit me akuza për spiunazh.

Një zyrtar i lartë evropian i tha FT se bisedat e agjentëve sekretë rusë ishin disi “të ndaluara” vitet e fundit dhe se ata po vepronin të papenguar në Perëndim. Megjithatë, së fundmi, Evropa po e shikon me kujdes problemin. Siç thotë ai, “demokracitë nuk mund të mbrohen nga kërcënimi nëse shumica e qytetarëve nuk janë të vetëdijshëm për problemin”.

Të dhënat që i janë dhënë publikut shkaktojnë shqetësim. Në vitin 2017, u zbulua se një agjent rus punonte si këshilltar i ngushtë i ministrit të atëhershëm francez të Mbrojtjes – ai tani është ministri i Jashtëm Jean-Yves Le Drian. Në korrik 1920, autoritetet daneze vunë re rusët duke u përpjekur të vidhnin dokumente në lidhje me teknologjinë energjetike. Në të njëjtin vit, një gjeneral francez që ishte në NATO dhe punonte në bazën detare të Napolit u arrestua për rrjedhje të dokumenteve të klasifikuara në shërbimin sekret rus (GRU).

Në Danimarkë, në dhjetor, dy agjentë të fshehtë u panë duke u përpjekur të vidhnin informacion nga një kompani daneze nanoteknologjie.

Në mars të 2021, gjashtë vendas u arrestuan në Bullgari, mes tyre punonjës të Ministrisë së Mbrojtjes dhe drejtues të shërbimeve sekrete, për shitjen e informacionit në GRU për 3000 dollarë secili. Në Gjermani, në qershor të po atij viti, një shkencëtar u arrestua për “vjedhje” të informacionit sekret për teknologjinë raketore.

Rusia ka rreth gjysmë milioni punonjës në tre shërbimet më të mëdha sekrete. GU, një nga shërbimet e saj sekrete më të mëdha, fokusohet në çështjet që lidhen me NATO-n dhe teknologjinë ushtarake, dhe më konkretisht sabotazhin dhe sabotimin.

FSB-ja është e përqendruar brenda vendit dhe mbledh informacion nga vendet fqinje, përfshirë Ukrainën. SVR, pasardhësi i KGB-së, ka përgjegjësinë e vetme për të mbledhur informacion nga shërbimet sekrete të vendeve të tjera.

Një zyrtar i lartë evropian, në një intervistë për FT, përfundoi duke theksuar se “shpesh mbrojtja më e mirë është sulmi, veçanërisht kur gjërat po shkojnë aq keq sa tani”.

LUFTA/ Ushtria ruse ka “ngecur në vend” në 24 orët e fundit

Ministria e Mbrojtjes e Mbretërisë së Bashkuar ka thënë se nuk ka pasur “asnjë ndryshim të rëndësishëm në dispozitat e forcave ruse në Ukrainën e pushtuar” në 24 orët e fundit.

Në përditësimin e fundit të inteligjencës mbi pushtimin, ministria shtoi se “mungesat e vazhdueshme logjistike janë komplikuar nga mungesa e vazhdueshme e momentit dhe moralit në mesin e ushtrisë ruse”.

Latest Defence Intelligence update on the situation in Ukraine - 28 March 2022

Find out more about the UK government's response: https://t.co/7lfm6YBINs

🇺🇦 #StandWithUkraine 🇺🇦 pic.twitter.com/RlINL4mY0l

— Ministry of Defence 🇬🇧 (@DefenceHQ) March 28, 2022

Këta janë numrat e fletëvotimit për kandidatët në Zgjedhjet Lokale

Komision Shtetëror i Zgjedhjeve përmes shortit ka arritur të përcaktojë numrat e partive politike që do të marrin pjesë në Zgjedhjet Lokale të 17 tetorit në Maqedoninë e Veriut, transmeton Portalb.mk.

BDI në fletën e votimit do të ketë numrin 3, Koalicioni i Aleancës për Shqiptarët dhe Alternativës në këto zgjedhje do të ketë numrin 6, Lëvizja Besa do të mbajë numrin 16,, ndërsa PDSH 11.

Lista për këshilltarët “Më mirë për Tetovën” e udhëhequr nga Hamdi Sulejmani, do të bartë numrin 93, ndërsa lista e Fatmir Limanit që do të garojë në Kërçovë, do të ketë numrin 87. Kandidati i pavarur Enver Pajaziti do të garojë me numrin 64 për Bërvenicën, Abdulla Rexhepi – 73, Agim Sadiku – 53, Shaqir Islami – 57, Shefket Asanov – 118, etj.

Koalicioni i VMRO-DPMNE-së dhe “Ripërtëritja e Maqedonisë” do të garojë me numrin 7, derisa LSDM-ja me numrin 12, kandidatja e pavarur për Qytetin e Shkupit, Danella Arsovska – 82, ndërsa kandidati i pavarur për Kumanovën, Maksim Dimitrievski – 80.

Samiti i Brdo-Brionit dhe e ardhmja e Ballkanit të "Bashkuar"

 

Shkuran Agron SHAQIRI

Në koloaret e Samitit "Brdo - Brioni", midis përfaqësuesve të vendeve jo anëtare në BE që mbështesin fshirjen e kufijve përmes "Mini Schengenit", u fol gjithashtu edhe për një model të bashkëpunimit më të ngushtë në rajon, duke ndjekur shembullin të BE-së. Kjo është saktësisht ajo që korrespondon me planin e Brukselit për zgjerimin me shumë shpejtësi dhe me planin e qarqeve koncentrike të Unionit.

Në prapaskenë, u bisedua midis udhëheqësve të Ballkanit. Kjo është mjaft e sigurt, ky rajon është në sferën e ndikimit të Perëndimit dhe se qëllimi është që të shtrihet plotësisht koncepti Euro-Atlantik, domethënë - zgjerimi i NATO - s dhe hyrja në BE . Kjo është arsyeja pse nuk është për t'u habitur që BE mbështet këtë afrim përmes Shengenit të vogël dhe gjithçkaje që është në funksion të përmirësimit të marrëdhënieve në rajon.

Në këtë mënyrë, BE realizon ato funksione globale që janë të koordinuara me Uashingtonin. ndërkaq kjo është duke u kundërshtuar nga vendeve të tjera me ndikim në rajon, kryesisht Rusia, Kina, Turqia ... Kjo është ajo që mund të identifikohet si interes i veçantë i vendeve të Ballkanit që janë në proces të anëtarësimit në Bashkimin Evropian, atëherë kur politikat e zgjerimit nuk janë në sipërfaqe të interesit evropian. Prandaj, një bashkëpunim më i fortë në mes vendeve të Ballkanit do të jetë shumë domethënës.

Për atë arsye nuk është për t'u habitur që takimi i Brdo-Brioni ishte në atë funksion, sepse gjithçka që u diskutua aty, ju referohej atyre vendeve që nuk janë anëtare të BE-së, dhe që i përkasin rrethit të vendeve në rajon për të cilat është me interes të veçantë BE-ja.

Meqenëse BE thotë se Ballkani Perëndimor është me interes të veçantë për sigurinë dhe stabilitetin e tij, atëherë sigurisht që nënkuptohet një nivel i caktuar bashkëpunimi. Në mungesë të zgjerimit dhe hyrjes reale në BE, kjo mund të jetë një zgjidhje - bashkëpunim më i madh midis vendeve, forcimi i pozitës ekonomike dhe politike të rajonit dhe arritja e bashkëpunimit më të madh me BE. Kjo është, që të drejtat, fondet dhe gjithçka me të cilën BE merret, të transferohen në këtë rajon, pavarësisht nga anëtarësia e plotë.

Nga ana tjetër Bashkimi Evropian ende nuk ka deklaruar zgjerimin, por së pari BE duhet të zgjidhë reformat institucionale, dhe mbi të gjitha ato që u ngritën pas Brexit dhe Kovid 19, por edhe të gjitha turbulencat që ekzistojnë midis sovranistëve dhe demokratëve liberalë. Pra, nuk është realiste të mendosh për zgjerimin në një periudhë afatshkurtër, apo edhe në atë afatmesme.

Në atë kuptim, ka një arsye dhe bazë që ky rajon të përkushtohet në mënyrë që të mos mbetet prapa dhe nga ana tjetër në mënyrë që të mos komplikojë marrëdhëniet në vetë rajonin.

Rezultati i Samitit në Slloveni mund të jetë vetëdijësimi i Brukselit se ka filluar të humbet besimi për BE-në në këtë rajon dhe se politika e zgjerimit është në një diskurs tjetër.

Në Samitin e Bërdo-Brijunit morën pjesë Presidentët e vendeve të rajonit të Ballkanit, Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani-Sadriu, presidenti i Shqipërisë Ilir Meta, ai i Malit të Zi Millo Gjukanoviq, Stevo Pendarovski President i Maqedonisë së Veriut, Aleksandër Vuçiq, President i Serbisë dhe nga Bosnja e Hercegvoina, tre anëtarë të presidencës kolektive të këtij shteti, Shefik Xhaferoviq, Zheljko Komshiq dhe Millorad Dodik. Samiti i Bërdo-Brionit është nismë e përbashkët e Sllovenisë dhe Kroacisë, që ka për qëllim të ndihmojë vendet e rajonit të Ballkanit në procesin e integrimeve evropiane. Takimi i sotën në Slloveni shënon 10 vjetorin e kësaj nisme.

Si përkujtim, në vitin 2016, Shtetet e Bashkuara propozuan një plan të BE për aderimin e Ballkanit "të bashkuar" nën procedurën e përshpejtuar në të ashtuquajturin eshaloni i dytë i BE. Në të njëjtën kohë, u përpunua pjesa politike, domethënë, u përcaktua mënyra e bashkëpunimit politik midis anëtarëve "B" (Ballkani Perëndimor) dhe BE-së, derisa të merreshin hapat për zgjerimin e Bashk

Putini bën hapur çfarë të dojë, ndërsa Perëndimi…

Këtë muaj, Vladimir Putin – tashmë udhëheqësi më jetëgjatë i Kremlinit që nga diktatori Sovjetik Joseph Stalin – nënshkroi një ligj që lejon veten të qëndrojë në detyrë deri në vitin 2036, kur ai do të arrijë moshën 83 vjeç.

“Më tej ata do të miratojnë një ligj që lejon presidenti për të jetuar përgjithmonë, ”tha duke u tallur Yevgeny Roizman, kryebashkiaku i fundit i zgjedhur i qytetit të katërt më të madh të Rusisë, Yekaterinburg, dhe një kundërshtar i Kremlinit.

Masa e Putinit u mundësua nga një seri ndryshimesh kushtetuese të kryera verën e kaluar. Mes shumë ndryshimesh – 206 gjithsej – ishte një klauzolë e shkruar në legaleze të paqartë që i jep Putinit heqjen e kufijve të mandatit presidencial, duke i lejuar atij të qëndrojë në Kremlin pas fundit të mandatit të tij aktual dhe përfundimtar në maj 2024 .

Kremlini mund ta kishte nënshtruar këtë ndryshim në një referendum të vërtetë – siç bëri, për shembull, diktatori kilian Augusto Pinochet në 1988.

Por ka një arsye të mirë pse Putini nuk guxoi – sepse ai e dinte që do të kishte dështuar.

Edhe në Rusinë autoritare, ku njerëzit kuptohet se hezitojnë të ndajnë pikëpamje politike me të huaj, sondazhet treguan se perspektiva e sundimit të vazhdueshëm nga Putini kishte mbështetje nga vetëm 48 përqind e votuesve, me 47 përqind kundër.

Në vend të kësaj, verën e kaluar, paketa iu paraqit një “plebishiti” të përcaktuar keq – një term i huazuar nga diktaturat fashiste të Evropës të viteve 1920 dhe 1930 – që përbuzi parimet më themelore të konkurrencës zgjedhore. Asnjë fushatë nuk u lejua. Asnjë vëzhgues ndërkombëtar nuk u ftua. Institucionet shtetërore dhe media kombëtare punuan hapur për anën “Po”.

Kështu që. rezultati i këtij votimi u vendos shumë përpara se të votoheshin. ”

Qëndrimet publike mbeten të pandryshuara.

Një sondazh i fundit nga agjencia e sondazheve Levada Center tregoi mbështetje për sundimin e vazhdueshëm të Putinit të mbërthyer në 48 përqind, me 41 përqind në opozitë – domethënë, ata që nuk kanë frikë të pranojnë se janë në opozitë.

Rusët e rinj janë me shumicë  kundër Putinit që të mbetet në pushtet, me kundërshtimin që arrin në 51 përqind midis atyre moshave 25 deri 39 dhe 57 përqind midis 18 deri në 24 vjeç – domethënë, ata rusë që nuk kanë njohur kurrë ndonjë udhëheqës tjetër.

“Ne po shohim një lodhje në rritje me Putinin,” thotë Denis Volkov, zëvendës drejtor në Qendrën Levada. “Edhe ata që mbështesin disa nga arritjet e tij të së kaluarës po thonë se ai ka qenë në pushtet për shumë kohë.” Të anketuarit që mbështesin sundimin e vazhdueshëm të Putinit shpesh e bëjnë këtë pa dëshirë, duke përmendur mungesën e një alternative.

Në të vërtetë, asnjë zgjedhje e vetme në Rusi që nga viti 2000 nuk është vlerësuar nga vëzhguesit ndërkombëtarë si të lira dhe të drejta. \

Votimi në 2024 nuk ka të ngjarë të jetë ndryshe.

Duke folur ligjërisht, Putini nuk ka të drejtë të kandidojë për president në 2024, pavarësisht ndryshimeve dhe ligjit të ri. Me çdo kapje të mëparshme të pushtetit, edhe kur ai shkelte qartë frymën e ligjit, Putini ishte i kujdesshëm për të pretenduar të zbatonte rregullat, siç bëri kur emëroi një president kukull (Dmitri Medvedev), ose në këtë rast të zgjedhjeve presidenciale 2018, të cilat u mbajtën pa kundërshtarë të vërtetë, por teknikisht ishin në përputhje me rregullat.

Ndryshimet kushtetuese të vitit 2020 thyen ligjin në tre mënyra të rëndësishme.

Së pari, ligji rus ndalon posaçërisht miratimin e ndryshimeve kushtetuese kolektivisht. Së dyti, dy seksionet e para të kushtetutës ruse nuk mund të ndryshohen përveçse nga një konventë kushtetuese (e cila nuk u përmbush); ato u ndryshuan në mënyrë dinake, duke ndryshuar seksione të tjera. Së treti, siç është vërejtur tashmë, “plebishiti” që ratifikon ndryshimet ishte një mashtrim.

Një rezolutë e Parlamentit Evropian e miratuar vitin e kaluar nxori përfundimin e pashmangshëm se ndryshimet kushtetuese në Rusi janë miratuar “në mënyrë të paligjshme”.

Muajin e kaluar ky përfundim u përforcua nga organi më i lartë i ligjit kushtetues të Evropës, Komisioni i Venecias, në opinionin e tij historik.

Ndryshimet kushtetuese të Rusisë “mund të përbëjnë një rrezik serioz për sundimin e ligjit”, tha komisioni dhe arriti në përfundimin se procedura për miratimin e tyre ishte “qartë e papërshtatshme”.

Sa i përket kufijve të mandatit presidencial, ekspertët kryesorë ligjorë të Evropës kanë vërejtur se ata duhet të shërbejnë si “një kontroll kundër rrezikut të abuzimit të pushtetit” dhe se përjashtimi i Putinit “kundërshton vetë logjikën” e këtij parimi.

Mund të ketë vetëm një pasojë politike nga ky vendim ligjor: mosnjohja ndërkombëtare e çdo përpjekjeje nga Putini për të tejkaluar mandatin e tij – dhe kështu të uzurpojë pushtetin, këtë herë jo vetëm politikisht por ligjërisht.

Legjitimiteti duhet të jetë një gur themeli i marrëdhënieve ndërkombëtare.

Ishte zgjedhja e Putinit dhe qeveritë perëndimore duhet të përgjigjen në përputhje me rrethanat.

Përkthyer dhe përshtatur nga The Washington Post

RMV, kriza e koronës tregoi se mediat dështuan në raportimin gjithëpërfshirës

 

Media si rol qendror në informimin e njerëzve gjatë pandemisë kishte përgjegjësi të madhe, por dështuan kur bëhet fjalë për raportimin profesional dhe të saktë të shëndetit publik. Ky është konkluzioni i fjalimeve hyrëse i ngjarjes me temë “Raportimi gjithëpërfshirës mbi diversitetin e mediave në kohën e kovid-19”, të cilën e organizon Këshilli i Etikës në Media (KEMM), në bashkëpunim me Misionin e OSBE-së në Shkup.

Udhëheqësja e Sektorit për komunikim dhe marrëdhënieve me mediat e Misionit të OSBE-së në Shkup, Ilona Kazaryan theksoi se media ka një rol të rëndësishëm në ruajtjen e solidaritetit, respektimin e diversitetit dhe ndërtimin e një shoqërie kohezive. Sipas saj, nëse fenomeni i gjuhës së urrejtjes, diskriminimit dhe stigmatizimit nuk zgjidhet, mund të bëhet gjithnjë e më i dëmshëm.

“Në këto kohë, shkëputja më e rëndësishme midis njerëzve është se media luan një rol qendror në përshkrimin e realitetit. Raportimet e përziera të i mediave ose mbulimi jo-përfshirës mund të lërë grupe të prekshme dhe të margjinalizuara të njerëzve jashtë përgjigjeve institucionale ose të krijojë diskurs që nuk është i favorshëm për lehtësimin e vështirësive me të cilat përballen këto grupe qytetarësh. Theksi i vazhdueshëm në raportimin se gratë janë viktima të virusit, historitë rreth komunitetit rom në lidhje me përhapjen e pretenduar të virusit ose brishtësinë dhe varësinë e një grupi të vjetër të qytetarëve vetëm përforcojnë stereotipet dhe stigmën tashmë të ngulitur në shoqëri”, tha Kazaryan.

Sipas kryetares së Këshillit për Etikë në Media, Katarina Sinadinovska, mediat vitin e kaluar dështuan kur bëhet fjalë për raportimin gjithëpërfshirës që rezultoi në një hapësirë ​​publike të mbushur me gënjeshtra, dezinformata, spekulime, të cilat në rast të një pandemie mund të kushtojnë jetë njerëzish.

“Duke pasur parasysh se bëhet fjalë për virus i cili na sulmoi të gjithëve, për diçka që ka të bëjë me shëndetin publik dhe mbrojtjen e qytetarëve, si Këshill etik prisnim që mediat të jetë më të përgjegjshme dhe nuk do të raportojë në përputhje me praktikat që ata kanë gjatë raportimit për ngjarjet politike. Për fat të keq, këtë vit pamë që ky nuk është shembull i zakonshëm. Shumë media i braktisën standardet gazetareske edhe kur bëhet fjalë për një traumë të përgjithshme. Kishte gjuhë urrejtjeje, stereotipe, diskriminim për arsye të ndryshme, viktimizim të viktimave dhe çka është më e frikshme sipas meje, informacionet e pasakta dhe të paverifikuara. Kjo tregohet edhe nga statistikat e KEMM. Më shpesh është shkelur neni 1, i cili kërkon publikimin e informacionit të saktë dhe të verifikuar, që përsëri tregon se edhe gjatë kësaj kohe kemi mbetur me informacione që nuk e kaluan atë filtër kontrolli, diçka që është punë e vetë gazetarëve dhe redaksive”, tha Sinadinovka.

Ekspertja për minoritete dhe mos-diskriminimin, Neda Çalovska Dimovska iu referua masave të marra nga Qeveria gjatë pandemisë dhe siç theksoi ajo, të njëjtat janë sjellë ad-hok pa proces konsultativ dhe qasje ndërsektoriale, e cila rezultoi në masa diskriminuese ndaj grupeve të caktuara të qytetarëve.

“Çfarëdo që dinim dhe çfarëdo që kemi konsideruar se kishim bërë në vitet e kaluara, gjithçka u kthye pas. Grupet e margjinalizuara përsëri u bënë më të rrezikuarat dhe mbetën më të përjashtuarat dhe më të padukshme. Në fakt, këta janë qytetarë që janë vazhdimisht në margjina dhe gjatë pandemisë kanë mbetur në fund të tregimit”, tha Çalovska Dimovska.

Por, siç tha ekspertja, nuk bëhet fjalë vetëm për shoqërinë tonë e cila është diskriminuese dhe subjekt i stereotipave dhe paragjykimeve, pasi ato ekzistojnë globalisht.

“Në të gjitha shoqëritë ekzistojnë stereotipe dhe paragjykime. I vetmi ndryshim në shoqëri është se sa do të punojë shteti për të thyer këto fenomene dhe për të siguruar mbështetje sistematike për përfshirjen në proceset shoqërore. Çka në të vërtetë nënkupton ofrimi i aktiviteteve dhe shërbimeve në mënyrë që nevojat e tyre specifike të plotësohen dhe ngritjen e vetëdijes në mënyrë që të parandalohen aktet e urrejtjes dhe dhunës”, shtoi ajo.

Çalovska Dimovska iu referua të gjitha grupeve të margjinalizuara në shoqëri dhe theksoi nevojat dhe shkeljet e të drejtave të tyre në periudhën e Covid-19./Portalb.mk

Amerika po lë një “boshllëk”, cila superfuqi do e mbushë?

Forcat e para amerikane që hynë në Afganistan në 2001 arritën në 26 shtator.

Në kulmin e luftës një dekadë më vonë, Amerika kishte më shumë se 100,000 trupa që luftonin me Talibanët.

Pas një dekade tjetër, të gjithë do të jenë zhdukur dhe lufta më e gjatë në historinë amerikane do të ketë mbaruar – për amerikanët, të paktën.

Më 14 Prill Presidenti Joe Biden njoftoi se çdo ushtar Amerikan do të largohej deri në 11 Shtator, 20 vjetorin e sulmeve.

Biden kishte trashëguar një marrëveshje paqeje nga paraardhësi i tij. Në shkurt të vitit 2020 administrata e Donald Trump kishte nënshkruar një marrëveshje me talebanët në të cilën Amerika u angazhua për zvogëlimin e forcave dhe përfundimisht tërheqjen nga vendi tërësisht deri më 1 maj 2021.

Ka pak shenja se Talibanët kanë përmbushur cilindo prej premtimeve të tyre.

Në 12 Prill grupi tha se nuk do të merrte pjesë në një takim të ardhshëm në Turqi që do të kishte diskutuar, ndër të tjera, formimin e një qeverie të përkohshme .

Këshilltarët ushtarakë të Biden kishin kërkuar ta dekurajonin atë të largohej. Megjithatë, në fund Biden, i cili si nënkryetar kishte lobuar kundër rritjes së forcave të Barak Obamës në Afganistan në 2009-10, vendosi që vendi të mos ishte më një interes jetik.

Al-Kaeda është një hije e vetvetes së saj të dikurshme dhe ngritja e Kinës kërkon burime amerikane në Paqësor.

Zyrtarisht, Amerika ka 2,500 trupa të mbetura në Afganistan, të plotësuara me disa mijëra kontraktorë privatë.

Shpresa e Biden mund të jetë që duke njoftuar një datë të qartë përfundimi, ai mund të bindë Talibanët nga sulmet e forcave Amerikane pas majit.

Megjithatë, siguria e largimit të Amerikës gjithashtu largon çdo nxitje për Talibanët për të bërë lëshime për mbështetësit e shtetit aktual Afgan.

Në të vërtetë, një zëdhënës i Talibanëve paralajmëroi se “problemet me siguri do të përkeqësohen” nëse trupat Amerikane qëndrojnë të pas 1 majit.

Sapo ushtarët dhe aeroplanët luftarakë amerikanë të largohen, Talibanët do të jenë në gjendje të shtypin avantazhin e tij.

Talibanët kanë zgjeruar vazhdimisht praninë e tyre në dhe përreth qyteteve, duke kontrolluar rrugët për në Kabul dhe Kandahar.

John Sopko, Inspektori Special i Përgjithshëm i Amerikës për Rindërtimin e Afganistanit, ka thënë se ushtria Afgane është “një katastrofë”.

Masa e Biden do të detyrojë gjithashtu aleatët evropianë të Amerikës.

Përafërsisht 7,000 trupa nga vendet e tjera janë vendosur në Afganistan si pjesë e një koalicioni të udhëhequr nga NATO që trajnon forcat Afgane.

“Duke pranuar që nuk ka zgjidhje ushtarake”, siç u shpreh një deklaratë, ata do të largohen gjithashtu.

Shpresa e Amerikës është që, edhe pa trupa në tokë, ajo mund të vazhdojë të mbajë nën kontroll al-Kaidën dhe Shtetin Islamik (i cili ka një prani modeste në lindje të vendit) përmes metodave të antiterrorizmit në distanca të gjata, të tilla si dronët dhe forcat speciale.

Ajo që është më pak e qartë është se ku do të mbështeteshin ato forca.

Zyrtarët amerikanë thonë se ata do të vazhdojnë të dërgojnë para në Kabul, duke mbajtur parasysh mësimet e tërheqjes Sovjetike nga Afganistani.

Megjithatë, largimi i Amerikës do të krijojë një boshllëku pushteti që Pakistani, një mbështetës i vjetër i Talibanëve dhe India, një kundërshtar i zjarrtë, do të kërkojnë të mbushin, së bashku me Kinën, Iranin dhe Rusinë.

Një luftë që filloi në 1979, me pushtimin Sovjetik, do të marrë një formë tjetër të zymtë.

Përkthyer dhe përshtatur nga The Economist